Huidkanker op de werkvloer: Feiten, risico's en preventie

Zon

Steeds meer mensen krijgen huidkanker, en beroepsmatige blootstelling aan zonlicht speelt daarbij een belangrijke rol. Dit artikel bespreekt wat we weten over huidkanker door zonblootstelling op de werkvloer en wat we eraan kunnen doen.

Zon, zonnestralen en huidkanker zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De zon kan heerlijk zijn, maar ook veel schade aanrichten. Niet alleen in de directe zon, maar ook op bewolkte dagen kun je huidschade oplopen. 

Overmatige en onbeschermde blootstelling aan zonneschijn is de belangrijkste veroorzaker van huidkanker. Omdat ook werknemers die in de buitenlucht werken recht hebben op een veilige werkomgeving, is het noodzakelijk dat zowel werkgevers als werknemers hierover voldoende kennis hebben en hun best doen om zonschade te beperken.

Dus, om maar gelijk met de deur in huis te vallen:

  • zonbescherming is noodzakelijk van maart tot oktober
  • meerdere keren per dag smeren met minimaal factor 30
  • ook mensen die niet snel verbranden moeten dagelijks smeren
  • draag bij voorkeur een pet of hoofddeksel
  • bescherm je ogen met een zonnebril

Maar hoe zit dit precies, en vooral: waarom?

Algemene informatie over huidkanker

De basis van huidkanker, want dat krijg je mede door de zon: huidkanker is in te delen in drie hoofdgroepen: 

  1. Basaalcelcarcinoom
  2. Plaveiselcelcarcinoom
  3. Melanoom (ook wel bekend als kwaadaardige moedervlek). 

Het melanoom is de meest agressieve van deze drie vormen van huidkanker. Het kan uitzaaien en, ondanks alle moderne behandelingen, overlijdt nog steeds een deel van de patiënten aan uitzaaiingen.
Het plaveiselcelcarcinoom komt vaak voor op het gezicht en andere aan de zon blootgestelde delen van het lichaam. Ook deze vorm kan uitzaaien, al gebeurt dat minder vaak dan bij een melanoom. Uitzaaiingen reageren vaak beter op behandeling, maar ook hieraan kunnen patiënten overlijden.

Het basaalcelcarcinoom komt het meest voor. Deze vorm zaait vrijwel nooit uit, maar kan wel plaatselijk agressief zijn en hierbij kan je wel een (deel van) bijvoorbeeld je oor of neus kwijtraken. Kortom, reden genoeg om hier alert op te zijn en preventieve maatregelen te nemen. 

Alle vormen zijn gerelateerd aan zonexpositie. Verbranden is het meest schadelijk voor de huid, maar ook langdurig blootstelling aan zonlicht in buitenberoepen, speelt een belangrijke rol.

Om het wat gecompliceerder te maken zijn er verschillende huidtypen. Van mensen met een lichte huid en rood haar, die snel verbranden, tot mensen met een donkere huid, die niet of nauwelijks verbranden. Bij alle huidtypen is beschermen belangrijk, maar als je snel verbrandt, dan nog meer. 

Cijfers over huidkanker

In Nederland krijgen 75.000 tot 80.000 mensen per jaar huidkanker. De verdeling is als volgt (verhouding 4:2:1):

  • Basaalcelcarcinoom: meest voorkomend
  • Plaveiselcelcarcinoom: minder vaak
  • Melanoom: minst voorkomend

Er zijn verschillende mensen die een verhoogd risico hebben, dat zijn mensen met een afweerstoornis, mensen die bepaalde medicijnen gebruiken en “buitenwerkers”.

Vooral bij deze laatste groep komt het plaveiselcelcarcinoom vaker voor door blootstelling aan zonlicht. 

In een recent onderzoek stelt TNO dat 1.720 nieuwe gevallen van plaveiselcelcarcinoom toe te schrijven zijn aan beroepsmatige blootstelling aan zonlicht. Dit betreft 11.7% van het totaal aantal plaveiselcelcarcinomen per jaar en daarmee 1,4% van alle kankerdiagnoses (zie afbeelding). Ook ruim 3.000 gevallen van het basaalcelcarcinoom zijn toe te schrijven aan beroepsmatige blootstelling aan zonlicht, maar vormen een kleiner percentage van het totaal aantal basaalcelcarcinomen.

Risicoberoepen

Er zijn uiteenlopende beroepsgroepen die een verhoogde blootstelling aan zonlicht hebben:

  • Bouwvakkers  (timmerlieden en meubelmakers)
  • Schilders,
  • Wegenbouwers,
  • Werknemers in de tuin- en akkerbouw,
  • Veetelers
  • Bezorgers (post- en pakketdiensten). 
Afbeelding 1: TNO
Bron: TNO

Maatregelen en overwegingen

Voor sommige stoffen die een verhoogd risico op de werkvloer geven, zijn grenswaarden gesteld. Dit is niet het geval voor UV-straling. Dat is ook goed te verklaren omdat de intensiteit van moment tot moment varieert en niet continu meetbaar is. 

Daarnaast is er een grote groep mensen die zich ook in hun vrije tijd of tijdens vakanties vrijwillig blootstelt aan grote hoeveelheden zonlicht, vaak zonder bescherming. De vraag is dan in hoeverre een werkgever hier een rol in kan spelen, zeker omdat dit buiten werktijd gebeurt.
Belangrijk is dat er gekeken wordt naar manieren om blootstelling aan de zon tijdens werk te beperken. 

Voorbeelden van maatregelen:

  • Zonnebrandcrème verstrekken:

Werkgevers zijn verplicht om zonnebrandmiddelen beschikbaar te stellen aan werknemers die aan zonlicht worden blootgesteld. Maar het lastige is dat werknemers dit ook moeten smeren, dit wordt nog te vaak als ‘niet stoer’ ervaren, dus dit moet actief gepromoot worden. 

  • Zonwerende maatregelen

Net zoals werkgevers verplicht gehoorbescherming moeten aanbieden bij lawaai, geldt ook de plicht om werkgever die werknemers heeft die aan zonlicht blootgesteld worden, de verantwoordelijkheid om te zorgen voor zonwerende maatregelen, voor zover mogelijk, en verstrekken van zonnebrandcrème. Dit wordt inmiddels bij diverse branches gezien, en is zonnebrandcrème aanwezig in bijvoorbeeld auto’s van hoveniers, schilders etc. 

  • Bewustwording creëren:

Niet iedereen is makkelijk te overtuigen om beschermende kleding te dragen tijdens het werk of zonnebrandcrème te smeren. Een goede manier kan zijn om in het voorjaar een (verplichte) introductie te geven en iemand uit te nodigen die bijvoorbeeld een neusamputatie heeft ondergaan door huidkanker.  Ook kun je aan deze bijeenkomst (of aan PMO) een huidscreening koppelen, om na te gaan of de werknemer geen (voorlopers van) huidkanker heeft. Het Centrum Huid en Arbeid kan daar, samen met bedrijfsarts of preventiemedewerker bij helpen.

“Weren en kleren”

Andere manieren van preventie, die minstens zo belangrijk zijn, zijn ‘weren en kleren’.

  • Kleren

Draag buiten bij voorkeur bedekkende kleding, zoals shirts met lange mouwen, en een pet of hoofddeksel. Als er geen helm gedragen hoeft te worden, kan de werkgever een pet beschikbaar stellen. Zonnebrillen zijn ook belangrijk – niet direct tegen huidkanker, maar wel tegen maculadegeneratie (een oogafwijking waardoor het centrale zicht afneemt).

  • Weren

Weren is het lastigst, omdat op veel plekken geen schaduw gecreëerd kan worden. Toch zijn er initiatieven, bijvoorbeeld op scholen waar schaduwdoeken worden geplaatst. Ook kunnen pauzes in de schaduw plaatsvinden en werktijden aangepast worden aan de zonuren. 

Het blijft een uitdaging om iedereen te overtuigen, zeker om deze adviezen ook op bewolkte dagen op te volgen.

Praktische tips en tricks

  • Gebruik een zonnebrandcrème die tegen UVA en UVB beschermt
  • Smeer drie keer per dag, liefst iedere 2 à 3 uur
  • Smeer ook op bewolkte dagen, van maart tot oktober
  • Iedereen die buiten werkt moet smeren, ook mensen die niet snel verbranden 

En vergeet niet:

Kun je verbranden zonder directe zon?  JA!
Loop je ook risico als het bewolkt is?     JA!

Zoekwoorden
Zon
bescherming
buitenberoep

Gezondheidsmanagement